VSO op initiatief van de werknemer? Doe het niet

1. Juridisch mag je zelf een VSO voorstellen. Strategisch is het altijd een fout.
2. Wie beweegt, betaalt. Je onderhandelruimte bestaat alleen zolang je werkgever van jou af wil en jou daarvoor nodig heeft.
3. Initiatief van de werknemer is in de WW een reden om je uitkering te weigeren. Een nette zin in de VSO maakt dat niet ongedaan.
4. Je neemt sneller het initiatief dan je denkt. Eén vraag of één keuze in een gesprek is genoeg.
5. Wat je wel doet: luisteren, vragen stellen, tijd nemen en hulp inschakelen voordat je iets zegt.

Als werknemer mag je zelf een VSO voorstellen. Een VSO is een afspraak tussen jou en je werkgever, en niets in de wet verbiedt jou om er als eerste over te beginnen. Juridisch is er dus niets aan de hand. Strategisch wel.

Strategisch is maar één vraag belangrijk: wie begon als eerste over vertrek? Die persoon neemt het initiatief. En dat bepaalt twee dingen: hoeveel ruimte je hebt om te onderhandelen en hoe veilig je WW-uitkering is.

Is de relatie met je leidinggevende goed en lijkt het daarom veilig om het voorzichtig aan te kaarten? Ook dan neem je geen initiatief. Een goede band verandert niets aan het mechanisme: wie het voorstel doet, betaalt de prijs. Een prettige verhouding maakt het alleen makkelijker om dat te vergeten.

Wil jij zelf weg terwijl je werkgever nog van niets weet? Dan geldt hetzelfde principe, maar is de aanpak anders. Lees dan eerst ons artikel over zelf ontslag nemen of slim weggaan.

Tot er een voorstel op tafel ligt, heb je één taak: niet bewegen. Dat klinkt passief, maar het is de slimste zet die je kunt doen. Zo pak je het aan.

1. Luister en reageer niet inhoudelijk
   Laat je werkgever vertellen wat hij wil. Je hoeft in het gesprek niets op te lossen, uit te leggen of te beslissen. Sluit af met: “Ik wil hier rustig over nadenken.” Die zin is altijd goed.
2. Stel vragen
   Hoor je vage termen als “vertrouwen”, “fit” of “we zitten niet meer op één lijn”? Vraag door. Wat bedoelen jullie precies? Waar baseren jullie dat op? Zo moet je werkgever concreet worden, en blijft het initiatief waar het hoort.
3. Vraag om alles schriftelijk
   Wordt er iets belangrijks gezegd, vraag dan of je werkgever het op de mail zet. Niet confronterend, gewoon praktisch: je wilt het rustig teruglezen. Dat geeft jou tijd en dwingt hem om precies te zijn. Bovendien staat dan zwart op wit wie waarover begon.
4. Laat kunstmatige deadlines voor wat ze zijn
   “Het is fijn als we dit voor het eind van de maand afronden.” Zo’n deadline is de planning van je werkgever, niet de jouwe. Heeft hij haast, dan is dat juist jouw onderhandelruimte. Ga je mee in zijn tempo, dan geef je die weg.
5. Blijf professioneel en houd bij wat er gebeurt
   Doe je werk gewoon goed, ook als de sfeer verandert. Geef je werkgever geen reden om een dossier op te bouwen, want dat kost je onderhandelruimte. Noteer intussen wat er wanneer is gezegd en bewaar mails. Feiten, geen emoties.
6. Laat je positie in kaart brengen voordat je iets zegt
   Hoe graag wil je werkgever van je af? Is er een dossier? Wat kost een procedure hem? Een mr.-onderhandelaar ziet dat in één gesprek. Jij doet dit één keer, wij doen dit dagelijks.

Beweegt je werkgever en komt er een voorstel? Dan begint het echte onderhandelen. Hoe die route werkt, lees je in ons artikel over ontslag met wederzijds goedvinden.

Bijna niemand zegt letterlijk: “Ik wil graag een vaststellingsovereenkomst.” Het gaat subtieler. Onder druk wil je rust en duidelijkheid, en dat is menselijk. Maar precies op dat moment gaat het mis. Let op deze vier vormen.

“Wat willen jullie dan?”

“Wat willen jullie dan?” voelt als duidelijkheid vragen. Maar met die vraag, of met de variant “als jullie willen dat ik ga, zeg het dan gewoon”, maak jij vertrek bespreekbaar. Volgt daarna “dan wil ik wel een vergoeding en WW”, dan ben jij degene die een regeling voorstelt. Die ene zin kost je meer dan je denkt.

Kiezen uit het keuzemenu

“We kunnen een verbetertraject starten, of we kijken samen naar een nette afronding.” Het lijkt een keuze, maar beide opties komen van je werkgever. Kies je de afronding, dan is het ineens jouw beslissing. Later klinkt het: “Je koos er zelf voor.”

Het proefballonnetje

“Ik heb er zelf ook wel eens over nagedacht om iets anders te gaan doen.” Je wilt peilen hoe het valt. Maar je werkgever hoort maar één ding: deze werknemer wil weg. En dat noteert hij.

Zelf iets op papier zetten

Het slimste valletje is het verzoek om zelf iets op papier te zetten. “Zet anders even op de mail wat je voor ogen hebt.” Of: “Doe jij maar een voorstel.” Het klinkt als ruimte krijgen, maar je wordt uitgenodigd om initiatiefnemer te worden. En dan ook nog schriftelijk. Bedank vriendelijk en laat het voorstel bij je werkgever.

Meer valkuilen? Lees ons artikel over de 15 fouten bij een VSO.

Onder druk vind je niet zomaar de juiste woorden. Daarom alvast een spiekbriefje.

Je onderhandelruimte bestaat om één reden: je werkgever wil van je af en heeft jou daarvoor nodig. Neem jij het initiatief, dan verdwijnt die reden.

Je onderhandelruimte is een rekensom van je werkgever

Wil je werkgever je ontslaan zonder jouw medewerking, dan moet hij naar het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) of de kantonrechter. Dat kost hem maanden loon, een transitievergoeding en meestal ook juridische bijstand en proceskosten. Daar komt het risico bij dat zijn verzoek wordt afgewezen als zijn dossier niet stevig is. Wat jouw handtekening waard is, bepaalt hij door die kosten en dat risico af te zetten tegen een regeling. Vraag jij zelf om een VSO, dan hoeft hij die rekensom niet meer te maken. Jij wilt toch al weg.

Wat je werkgever eigenlijk wil kopen

Een werkgever die van je af wil, zoekt vier dingen: snelheid, zekerheid, controle over het verhaal en een nette afloop. Daar wil hij voor betalen. Bied jij zelf je vertrek aan, dan krijgt hij die vier dingen gratis. Snelheid, omdat jij haast hebt. Zekerheid, omdat jij al ja hebt gezegd. Controle, omdat jij het voorstel deed. En het verhaal schrijft hij er zelf bij: de werknemer wilde weg.

Je verliest je ondergrens

Bij een VSO heb je geen wettelijk recht op een transitievergoeding. Die geldt in de regel alleen als je werkgever opzegt of de kantonrechter je arbeidsovereenkomst ontbindt. Toch is de transitievergoeding in onderhandelingen de ondergrens, omdat je werkgever haar anders via UWV of rechter alsnog betaalt. Die ondergrens bestaat dus alleen zolang je werkgever een procedure moet vrezen. Vraag jij om vertrek, dan is die dreiging weg. Hoe je de vergoeding berekent, lees je in onze beginnersgids transitievergoeding.

Zelf het initiatief nemen zet je WW-uitkering op het spel, en daar moet je je echt zorgen om maken. De Werkloosheidswet (WW) is helder: eindigt je dienstverband op jouw verzoek, dan ben je verwijtbaar werkloos. Dat ligt alleen anders als doorwerken redelijkerwijs niet meer van je kon worden gevraagd, en die lat ligt hoog. Het gevolg is fors: het UWV weigert je uitkering in principe blijvend en volledig.

Denk niet dat het met de juiste tekst in de VSO wel goed komt. In een goede VSO staat dat het initiatief bij je werkgever ligt. Maar die zin beschermt je alleen als hij klopt. Bij je WW-aanvraag moet je naar waarheid vertellen hoe je dienstverband eindigde, en het UWV kan doorvragen en stukken opvragen. Die stukken liggen er vaak al: jouw mail, je appje aan je leidinggevende, of het gespreksverslag waarin HR noteerde dat “werknemer aangaf te willen vertrekken”. Je werkgever legt dat vast, ook als hij er nu nog vriendelijk over doet. Komt het later boven, dan verlies je je uitkering.

Heb je in een gesprek of mail al laten merken dat je wel wilt vertrekken? Dat is niet terug te draaien, maar de schade is wel te beperken. Herhaal het niet en zet niets meer op papier. Probeer het ook niet recht te praten in een mail, want daarmee leg je het alsnog vast. Hoe groot de schade is, hangt af van wat je precies zei en wat er op papier staat. Laat dat beoordelen voordat je nog een stap zet.

Kortom: je kunt zelf een vaststellingsovereenkomst voorstellen, maar je doet het nooit. Wie beweegt, betaalt. Neem jij het initiatief, dan lever je je onderhandelruimte in en zet je je WW-uitkering op het spel. Laat je werkgever dus de eerste stap zetten. Jij luistert, vraagt door en neemt de tijd.

Voel je de druk stijgen en twijfel je wat je moet zeggen? Je werkgever is voorbereid. Jij straks ook. Plan een oriënterend gesprek met mr. Bob en weet waar je staat voordat je iets weggeeft.
Ligt er al een VSO op tafel? Plan dan een VSO-strategieconsult met je mr.-onderhandelaar. Binnen twee uur weet je wat je werkelijke onderhandelruimte is. Jij de rust, wij de rest.