1. Het vervallen van jouw functie door AI is niet hetzelfde als ontslag. AI kan je werk veranderen of zelfs overnemen, maar dat betekent niet dat je werkgever je zomaar kan ontslaan. Hij mag wel aanpassingen doen, maar moet zich houden aan de regels voor functiewijzigingen.
2. Je werkgever moet eerst actief zoeken naar een andere passende functie binnen het bedrijf voor jou. Dit moet een functie zijn die past bij je opleiding, ervaring en capaciteiten.
3. Wanneer jouw werkgever je passend vervangend werk aanbiedt, zeg dan niet meteen nee. Dit kan gezien worden als werkweigering. Ga in gesprek en vraag om uitleg. Geef aan wat je nodig hebt om de nieuwe functie wel te kunnen accepteren, zoals scholing of aanpassingen.
4. Heeft je werkgever geen andere passende functie gevonden? Dan krijg je waarschijnlijk een vaststellingsovereenkomst (VSO) aangeboden. Dat geeft jou onderhandelingsruimte. Teken niets zonder juridisch advies in te winnen.

AI verandert de manier waarop we werken. Taken die voorheen door mensen werden gedaan, worden nu geautomatiseerd. Werkgevers mogen hun bedrijf aanpassen aan deze ontwikkelingen, maar dat betekent niet dat ze zomaar jouw functie of salaris kunnen wijzigen.

Als AI routineklussen overneemt zodat jij je kunt richten op uitdagender werk, is dat een redelijke aanpassing. Je werkgever mag kleine wijzigingen doorvoeren, zoals het introduceren van nieuwe tools of processen. Denk bijvoorbeeld aan jouw administratieve taken. Worden deze deels geautomatiseerd waardoor jij meer tijd hebt voor de complexe projecten in jouw werk? Dan is dit een redelijke aanpassing.

Maar als AI al het denkwerk overneemt en jij alleen nog controlerende taken overhoudt, past de inhoud van je werk mogelijk niet meer bij je functie of niveau. In dat geval is de wijziging onredelijk en hoef je deze niet te accepteren.

Let op: Een functiewijziging mag niet zomaar eenzijdig worden doorgevoerd. Je werkgever moet hier goede argumenten voor hebben en dit met jou overleggen. Als je het er niet mee eens bent, kun je om een gesprek vragen om je zorgen en wensen te bespreken

Het is ook belangrijk om te kijken naar je arbeidscontract. Staat je functieomschrijving heel specifiek in je contract? Dan kan een wijziging moeilijker worden doorgevoerd.

Je werkgever mag reorganiseren als dat nodig is voor de bedrijfsvoering. AI kan hier een reden voor zijn, bijvoorbeeld om efficiënter te werken of kosten te besparen. Hierdoor kunnen functies verdwijnen. Geen paniek: dit betekent niet dat je werkgever je zomaar de deur kan wijzen. Je dienstverband blijft gewoon bestaan.

Jouw werkgever moet eerst proberen om jou te herplaatsen in een andere passende functie binnen het bedrijf. Een passende functie is een functie die aansluit bij jouw opleiding, ervaring en capaciteiten. Je werkgever mag je niet zomaar wat willekeurige functies aanbieden. Hij heeft een inspanningsplicht om serieus te zoeken naar een geschikte plek voor je, eventueel met extra scholing op zijn kosten.

Vaak komt bij een reorganisatie ook een sociaal plan aan bod. Daar lees je hier meer over.

Wat als herplaatsing niet lukt?

Als jouw functie helemaal verdwijnt door AI en herplaatsing binnen het bedrijf echt niet mogelijk is, kun je boventallig worden verklaard. Laat je niet uit het veld slaan: dit ligt niet aan jouw functioneren, maar puur aan het verdwijnen van het werk. Dit kan komen door automatisering, maar ook door andere economische redenen.

Wanneer je boventallig wordt verklaard, mag je werkgever een ontslagprocedure starten. Je werkgever moet hierbij altijd het afspiegelingsbeginsel volgen. Dit betekent dat hij niet zomaar zelf kan kiezen wie er weggaat. Hij moet kijken naar factoren zoals leeftijd, aantal dienstjaren en functie. Lees hier meer over in ons artikel over boventallig verklaard worden.

In de praktijk maken werkgevers regelmatig fouten in het toepassen van het afspiegelingsbeginsel. Laat daarom altijd controleren of het in jouw geval klopt. Zijn er fouten gemaakt? Dan kun je dit aanvechten en versterkt dit jouw onderhandelingspositie. Het afspiegelingsbeginsel zorgt ervoor dat het ontslag eerlijk verloopt. Werkgevers mogen niet zomaar de werknemers ontslaan die moeilijker te herplaatsen zijn.

In de praktijk kiezen veel werkgevers voor een vaststellingsovereenkomst (VSO) in plaats van de reguliere ontslagprocedure. De ontslagprocedure via het UWV is bij AI-gerelateerd ontslag namelijk ingewikkeld. Het UWV gaat controleren of jouw functie echt wegvalt door economische redenen, zoals automatisering. Ook checken ze of jouw werkgever zich voldoende heeft ingespannen om jou te herplaatsen. Deze procedure is tijdrovend en de uitkomst is vaak onzeker.

Om deze onzekerheid te voorkomen, kiezen werkgevers daarom vaak voor de duidelijkheid en snelheid van een VSO. Dit is een ontslag met wederzijds goedvinden, waarbij jij en je werkgever afspraken maken over de voorwaarden van je vertrek.

Als je functie verdwijnt door automatisering, heb je dezelfde rechten als bij een regulier ontslag. Vaak krijg je een eerste voorstel vanuit je werkgever. Laat dat voorstel altijd juridisch controleren, want dit is pas het startpunt van de onderhandeling. Een aantal belangrijke punten waar je op moet letten:

• De ontslagvergoeding. Deze wordt vaak gebaseerd op je aantal dienstjaren, functie en sector, maar is onderhandelbaar. De hoogte van de vergoeding kan variëren, afhankelijk van je situatie en de afspraken die je maakt met je werkgever. De transitievergoeding is vaak pas het startpunt van de onderhandeling, zolang je het maar slim speelt. Hier lees je meer over een redelijke ontslagvergoeding.
• De wettelijke opzegtermijn. Deze termijn blijft hetzelfde bij aan AI-ontslag. Dit betekent dat je werkgever je een bepaalde periode van tevoren moet opzeggen. Ja, ook als jouw functie nu al verdwijnt. Dit moet juist in je VSO staan, anders heeft het invloed op je recht op WW. De lengte van deze termijn hangt af van je aantal dienstjaren.
• Een scholingsbudget. Om je vaardigheden aan te passen aan de veranderende arbeidsmarkt. Dit kan je helpen bij de overstap naar een nieuwe baan. Dit kan variëren van een budget voor opleidingen en cursussen tot begeleiding bij het vinden van een nieuwe functie.

Let op: veel werkgevers gebruiken standaardmodellen voor VSO’s bij AI-ontslagen. De voorwaarden in deze modellen zijn lang niet altijd optimaal voor jouw situatie. Een ontslagjurist kan dit controleren en onderhandelen voor een betere regeling. Anders laat je zomaar geld liggen, zonde.

Let er ook op dat de VSO een WW-veilige formulering bevat. Dit betekent dat de tekst duidelijk maakt dat het initiatief van de werkgever komt en dat er geen sprake is van verwijtbaar handelen aan jouw kant. Anders loop je het risico dat je WW-aanvraag wordt afgewezen.

Het is nooit leuk om te horen dat je werk door AI wordt overgenomen. Maar het is vaak ook het startpunt van een onderhandeling. Onbezorgd Ontslag onderhandelt dagelijks over vaststellingsovereenkomsten voor werknemers in jouw situatie. Slim, scherp en met oog voor wat jij meekrijgt: een eerlijke vergoeding, een WW-veilige formulering en een nette exit. Zodat jij een deal krijgt waar je blij van wordt. En je zonder zorgen kunt richten op je volgende stap.